Udar mózgu – cicha epidemia XXI wieku. Dlaczego chorują także ludzie młodzi?

W Polsce co roku udaru mózgu doświadcza około 90 tysięcy osób, a blisko 30% pacjentów ma mniej niż 65 lat¹. Najnowsze dane, opublikowane przez Polskie Towarzystwo Neurologiczne oraz Fundację Zdrowie i Edukacja Ad Meritum, wskazują, że wcześniejsze szacunki były zaniżone, głównie z powodu niepełnych rejestrów medycznych².

Czym właściwie jest udar mózgu?

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), udar mózgu to zespół kliniczny charakteryzujący się nagłym wystąpieniem ogniskowych lub uogólnionych zaburzeń czynności mózgu, utrzymujących się dłużej niż 24 godziny lub prowadzących do zgonu, wynikających wyłącznie z przyczyn naczyniowych³.

W praktyce oznacza to, że udar powstaje na skutek zaburzeń przepływu krwi w mózgu – albo w wyniku zamknięcia naczynia, albo jego pęknięcia. Konsekwencją jest niedotlenienie i obumarcie komórek nerwowych, które – w przeciwieństwie do wielu innych tkanek – praktycznie nie mają zdolności regeneracji.

Rodzaje udaru mózgu

Z punktu widzenia mechanizmu wyróżnia się dwa podstawowe typy udaru:

• Udar niedokrwienny, stanowiący około 85% wszystkich przypadków, spowodowany jest zamknięciem tętnicy doprowadzającej krew do mózgu przez skrzeplinę lub zator. Najczęściej wiąże się z miażdżycą naczyń oraz chorobami serca, zwłaszcza migotaniem przedsionków¹,⁴.
• Udar krwotoczny (potocznie określany jako „wylew”) odpowiada za około 15% udarów i powstaje na skutek pęknięcia naczynia krwionośnego. Najczęstszymi przyczynami są wieloletnie nadciśnienie tętnicze, tętniaki oraz wrodzone malformacje naczyniowe¹.

Dlaczego udary coraz częściej dotykają młodszych?

Neurolodzy alarmują, że obserwowany wzrost liczby udarów wśród osób przed 50. rokiem życia jest bezpośrednio powiązany ze zmianami cywilizacyjnymi. Do kluczowych czynników należą: przewlekły stres, brak aktywności fizycznej, nieprawidłowa dieta, palenie tytoniu oraz szybki wzrost częstości nadciśnienia tętniczego i cukrzycy w młodszych grupach wiekowych¹,².

Warto podkreślić, że większość pacjentów obciążona jest więcej niż jednym czynnikiem ryzyka, które działają synergistycznie, istotnie zwiększając prawdopodobieństwo wystąpienia udaru⁶.

Udarowi można zapobiegać

Eksperci zgodnie podkreślają, że ponad 80% ryzyka udaru mózgu wiąże się z czynnikami modyfikowalnymi⁵. Skuteczna profilaktyka obejmuje zarówno osoby zdrowe (profilaktyka pierwotna), jak i pacjentów po przebytym udarze (profilaktyka wtórna).

Do podstawowych działań należą:

• regularna kontrola ciśnienia tętniczego,
• diagnostyka i leczenie zaburzeń lipidowych oraz cukrzycy,
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
• codzienna aktywność fizyczna,
• ograniczenie soli, alkoholu i nikotyny,
• redukcja przewlekłego stresu⁶.

Liczy się czas – objawy udaru wymagają natychmiastowej reakcji

W przypadku udaru mózgu obowiązuje zasada „czas to mózg”. Od szybkości wezwania pomocy zależy nie tylko przeżycie pacjenta, ale także zakres późniejszej niepełnosprawności.

Do najczęstszych objawów należą:

• opadanie kącika ust i asymetria twarzy,
• nagłe osłabienie lub drętwienie kończyn po jednej stronie ciała,
• zaburzenia mowy lub jej rozumienia,
• nagły, silny ból głowy,
• zaburzenia świadomości¹,⁵.

Wystąpienie choć jednego z tych symptomów jest wskazaniem do natychmiastowego wezwania pogotowia.

Przypisy

1. Polska Agencja Prasowa, Eksperci: mamy coraz więcej udarów mózgu i u coraz młodszych osób, 29.10.2024.
2. Polskie Towarzystwo Neurologiczne, Fundacja Zdrowie i Edukacja Ad Meritum, Neurologia w Polsce. Stan obecny i perspektywy rozwoju, 2024.
3. World Health Organization, Cerebrovascular Disorders (WHO definition of stroke), 1980.
4. Fundacja Udaru Mózgu, Co to jest udar?
5. World Stroke Organization, World Stroke Day – Epidemiology and Prevention.
6. Stępikowska, A. Buciński, Udar mózgu – czynniki ryzyka i profilaktyka, Postępy Farmakoterapii, 2009.